نمونه‌ی سوالات درس نهم منطق « استدلال یعنی ترکیب قانون مند قضایا »

س 1 : اقسام حجت یا استدلال را نام ببرید.

س 2 : تمثیل را تعریف کنید و موارد کاربرد آن را بنویسید. آیا این نوع استدلال قابل اعتماد است و چرا .

س 3 : استقراء بر چند قسم است تفاوت آنها در چیست؟

س 4 : پاستور چون متوجه شد که تخمیر مشروبات الکلی به سبب موجودات ریز جاندار است به این فرض رسید که ممکن است علت بیماریهای عفونی ذرات نیز ریز جانداری باشند. این استدلال پاستور از کدام نوع بود.

س 5 : این که چند تن از اهالی شهرستانی را دارای صفتی ببینیم و سپس حکم کنیم که همه‌ی مردم آن شهرستان متصف به آن صفت هستند، چه نوع استدلالی است.

س 6 :  جواد چند روز متوالی روزنامه‌ ی خاصی را می‌خرد متوجه می‌شود که اخبار و گزارش‌های ورزشی آن بسیار جالب و جذاب است. از این رو تصمیم می‌گیرد روزهای دیگر نیز آن روزنامه را تهیه کند، با این استدلال که اخبار و گزارش‌های ورزشی آن روزنامه همیشه جالب و جذاب است. این چه نوع استدلالی است.

س 7 : نوع استدلال را در هر یک از قسمتهای زیر مشخص کنید.

الف) انسان نیاز دارد، فشاررهای درونی خود را به نحوی آزاد کند، زیرا انسان مانند یک دیگ بخار می‌ماند، اگر بیش از حد به آن فشار آید، سرانجام منفجر خواهد شد.

ب) اگر چند جعبه از توت‌فرنگی‌های یک باغ درشت باشند سپس حکم کنید که همه‌ی توت‌فرنگی‌های آن باغ درشت هستند.

ج) آقای الف سخنگوی کنترل جمعیت شده است جالب است بدانید که ایشان دارای دوازده فرزند است این جریان مثل این است که یک قصاب را مسئول انجمن حمایت از حیوانات کنند.

د)184 پاسخ به معاون پژوهشی دانشگاه ارسال شد که از آن میان 128 نفر پاسخ مثبت به شرکت در سخنرانی‌ها داده بودند او اعلام کرد همه‌ی دانشجویان علاقمند به شرکت در سخنرانی‌ها هستند.

ه) شخصی که در اروپا زندگی می‌کرد با رفتار سرد همسایگان اروپایی خود مواجه شد سپس معتقد شد که همه‌ی اروپایی‌ها بی‌عاطفه هستند.

س 8 : حجت یا استدلال را تعریف کنید و اقسام آن را فقط نام ببرید.

س 9 : صحیح است یا غلط :

الف) استدلال ( چای و سیگار هر دو دارای نیکوتین هستند و سیگار برای بدن مضر است پس چای هم مضر است ) تمثیل می‌باشد.

ب) پس از آمارگیری در دو شهر از شهرهای افغانستان چنین نتیجه‌گیری شد که درصد بیکاری در این کشور پایین است این یک استقرای تام است.

ج) قیاس مهم‌ترین نوع استدلال است زیرا نتیجه‌ی آن قطعی و حتمی می‌باشد.

س 10 : قیاس را تعریف کنید.

س 11 : استقراء را تعریف کنید و اقسام آن را نام ببرید.

س 12 : جای خالی را با عبارت مناسب پر کنید.

 در استدلال استقرائی از قضایای جزئی به نتیجه‌  ای . . . . . . .  دست می‌ یابیم.

س 13 : از میان اقسام استدلال، تمثیل را تعریف کنید.

جواب سوالات درس نهم

ج 1 : تمثیل ـ استقراء ـ قیاس .

ج 2 : تمثیل پی بردن از یک مورد جزئی به مورد جزئی دیگر بر اساس شباهت است. یا سرایت دادن حکم یک موضوع به موضوع دیگر به دلیل مشابهت آن دو با یکدیگر است.

موارد کاربرد تمثیل : در فن آموزش ـ در خطا به برای اقناع شنوندگان ـ در شعر و فن بلاغت ( ادبیات ) ـ در علوم تجربی مانند فیزیک ـ شیمی و . . .  در القای فرضیه به ذهن عالم در محاوره .

نه خیر از جزئی به جزئی می‌رسد و در منطق با کلی کار داریم نه جزئی ـ و منطق در مورد کلیات بحث می‌کند.

ج 3 : استقراء بر 2 قسم است ( استقراء تام ـ استقراء ناقص )

استقراء تام آن است که افراد مورد نظر محصور و معدود باشند و هر یک جدا جدا مورد بررسی قرار گیرند و سپس حکم کلی صادر می‌شود. استقراء ناقص آن است که اگر موارد جزئی مورد مطالعه محدود و معین نباشد چند مورد را مطالعه کرده و حکم کلی را در همه‌ی موارد صادر می‌کنیم.

ج 4 : تمثیل

ج 5 : استقراء ناقص

ج 6 : استقراء ناقص

ج 7 : الف) تمثیل       ب) استقراء ناقص     ج) تمثیل      د) استقرای ناقص    ه) استقرای ناقص

ج 8 : استدلال عبارت است از ترکیب قانون مند قضایای معلوم برای رسیدن به نتیجه و قضیه‌ی جدید . یا حجت یا استدلال . تصدیقهای معلومی که سبب کشف تصدیق مجهول می‌شود یا کشف قضایای مجهولی به وسیله قضایای معلوم. و اقسام آن عبارتند از : استقراء ـ تمثیل ـ قیاس

ج 9 : الف‌) صحیح است .   ب) غلط است چون استقرای ناقص است نه تام.     ج) صحیح است.

ج 10 : قیاس، استدلالی است از کلی به جزئی، که اگر مقدمات آن صادق باشد، نتیجه‌ی بدست آمده حتماّ صادق است.

به عبارت دیگر، قیاس استدلالی است که در آن ذهن انسان از جزئی به کلی سیر می‌کند. استقراء بر 2 قسم است : استقرای تام ـ استقرای ناقص .

ج 12 : کلی

ج 13 : تمثیل نوعی استدلال است که در آن صرفاٌ به دلیل تشابهی که میان دو موضوع وجود دارد حکم یکی را به دیگری نسبت می‌دهیم .