باسم الله النور     درس نهم منطق « استدلال یعنی ترکیب قانون مند قضایا »

س 1: عالی‌ترین و پیچیده‌ترین عمل ذهن یا توانمندی ارزشمند ذهن انسان چیست؟ ج : حجت یا استدلال

س 2: حجت یا استدلال را تعریف کنید و اقسام آن را ذکر کنید.

ج : تصدیق‌های معلومی که سبب کشف تصدیق مجهول می‌شوند به عبارت دیگر :

استدلال عبارت است از ترکیب قانون‌مند قضایای معلوم برای رسیدن به نتیجه و قضیه‌  ی جدید.

و اقسام استدلال عبارتند از : قیاس ـ استقراء ـ تمثیل

س 3 : تمثیل را از اقسام استدلال تعریف کنید همراه مثال :

ج : پی بردن از یک مورد جزئی به مورد جزئی دیگر بر اساس شباهت است. به عبارت دیگر :

تمثیل، سرایت دادن حکم یک موضوع به موضوع دیگر به دلیل مشابهت آن دو با یکدیگر است.

مثال‌: زمین مانند مریخ است، زمین دارای موجود زنده است. پس مریخ هم دارای موجود زنده است.

مثال 2 : چای و سیگار هر دو دارای نیکوتین هستند سیگار برای بدن مضر است پس چای هم مضر است.

س 4 : تمثیل در چه مواردی کاربرد دارد؟

ج : 1‌ـ در فن آموزش  2‌ـ در خطا به برای اقناع شنوندگان    3 ـ در شعر و فن بلاغت ( ادبیات )

4 ـ در علوم تجربی مانند فیزیک، شیمی و . . .  در القای فرضیه به ذهن عالم     5 ـ در محاوره

س 5 : استقراء را از اقسام استدلال تعریف کنید و اقسام آن را نام ببرید.

ج : استقراء پی بردن از موارد جزئی به قانون کلی است. ( از جزئی به کلی می‌رسد ) به عبارت دیگر :

استقراء استدلالی است که در آن ذهن انسان از جزئی به کلی سیر می‌کند مثلاً انسان در چند مورد جزئی آب را حرارت می‌دهد و می‌بیند که آب در صد درجه می‌جوشد پس از آن نتیجه می‌گیرد که هر آبی در صد درجه می‌جوشد.

استقراء بر 2 قسم است : 1 ـ استقراء تام      2 ـ استقراء ناقص

س 6 : استقراء تام را تعریف کنید همراه مثال :

ج : استقراء تام آن است که افراد مورد نظر محصور و معدود باشند و هر یک جداجدا مورد بررسی قرار گیرند و سپس حکم کلی صادر شود .

مثال : در یک روستا، پزشک تک تک افراد را مورد آزمایش قرار می‌دهد و آن گاه حکم می‌کند که همه‌ی افراد این روستا مبتلا به انگل روده‌اند. به عبارت دیگر :

در استقرای تام همه موارد جزئی آزموده شده و سپس حکم کلی اعلام می‌شود.

س 7 : استقرای ناقص را همراه مثال تعریف کنید.

ج : اگر موارد جزئی مورد مطالعه محدود و معین نباشد چند مورد را مطالعه کرده و حکم کلی را در همه‌ی موارد صادر کنیم که استقرای ناقص نامیده می‌شود.

مثال : وقتی چند نفر از اهالی شهرستانی را که دارای صفت خوب ببینیم و سپس حکم کنیم که همگی اهالی آن شهرستان بدون استثناء خوب هستند. این استقراء کاربرد زیادی در علوم تجربی و حتی ریاضیات دارد. بنابراین استقرای ناقص مبنای اعتماد به علوم تجربی است.

س 8 : قیاس را از اقسام استدلال همراه مثال تعریف کنید.

ج : قیاس، استدلال از کلی به جزئی است. و مرکب است از حداقل دو قضیه به نحوی که با دانستن درستی آن دو قضیه، ضرورتا و بدون هیچ تردیدی قضیه دیگری بنام نتیجه لازم می‌آید. یعنی اگر مقدمات ان صادق باشد نتیجه بدست آمده حتما صادق است.

مثال: اگر سعید دانشجو باشد، پس دیپلم دارد.

سعید دانشجو است. پس سعید دیپلم دارد.

به عبارت دیگر قیاس مجموع قضایایی است که هر گاه آن‌ها را قبول کنیم ناچار باید نتیجه‌ی آن‌ها را نیز قبول کنیم چه در غیر این صورت گرفتار تناقض خواهیم شد.

س 9 : قیاس چند جنبه دارد نام برده و تعریف کنید.

ج :قیاس 2 جنبه دارد‌: یکی صورت و دیگری ماده .

صورت : منظور از صورت قیاس همان قالب‌های منطقی است که شکل و چارچوب استدلال را تشکیل می‌دهد.

به عبارت دیگر : چگونگی ترکیب و رعایت شرایط انتاج و بدست آوردن نتیجه صورت قیاس هستند.

ماده : محتوایی که در قالب و چارچوب استدلال قرار می‌گیرد ماده نام دارد.

به عبارت دیگر : مقدماتی که استدلال قیاسی از آنها تشکیل می شود ماده قیاس گویند.

مثال : هر اناری میوه است. مقدمه 1

هر میوه‌ای ویتامین داراست مقدمه 2

س هر اناری ویتامین دار است. نتیجه