بسمه تعالی

درس ششم منطق ( جایگاه قضیه در استدلال ) صص 36 30

س 1 :‌عالی ترین و پیچیده ترین عمل ذهن کدام است ؟ ج : حجت یا استدلال . یا استدلال کردن و دلیل آوردن .

س 2 : حجت یا استدلال را تعریف کنید . ج : تصدیق های معلومی که سبب کشف تصدیق مجهول می شوند حجت یا استدلال می گویند . به عبارت دیگر ، هر استدلال ترکیبی است از حداقل دو قضیه که با رعایت شرایطی به قضیه دیگری منجر می شود .

س 3 : نتیجه را تعریف کنید . ج : تصدیق مجهولی که در آغاز مورد شک است همین که معلوم و مسلم شد ، یعنی از دل مقدمات بیرون کشیده شد نتیجه نام دارد . مثال : 1 ـ اگر انسان مختار باشد ، مسئول است 2 ـ انسان مختار است . نتیجه : انسان مسئول است .

س 4 : منظور از ماده و صورت استدلال چیست با مثال بیان کنید .

ج 4 : ماده‌ی مقدماتی که استدلال از آنها تشکیل می شود ، ماده گویند . به عبارت دیگر حیث محتوایی و استقلالی قضایا را ماده گویند .

صورت : چگونگی ترکیب و رعایت شرایط بدست آوردن نتیجه را صورت گویند . به عبارت دیگر : حیث ساختاری و تألیفی استدلال را گویند .

مثال : زمین ماده است ـ هر ماده متحرک است = پس زمین متحرک است .

به هر یک ماده و به هر 2 مواد گویند . و رعایت شرایط نتیجه دادن را صورت گویند .

توضیح اینکه : صورت را می توان با نمادها نشان داد . مانند : بعضی انسانها نویسنده هستند . هر نویسنده ای باسواد

                                                                                                                           الف          ب                                ب                   ج

است . (   بعضی الف‌ها ب هستند . هر ب ج است .  )

س 5 : جایگاه قضیه در استدلال : ( تعریف قضیه )

ج 5 : با توجه به تقسیم بندی علم به تصور و تصدیق ، تصدیق یا حکم ، همان چیزی است که به آن قضیه می‌گوییم . مثل : هر درختی به آب نیاز دارد .

اما توضیح کامل قضیه به این صورت است که لفظ در تقسیم اول یا مفرد است یا مرکب .

لفظ مفرد سه قسم است :  (  لفظ مفرد از اجزای مختلف تشکیل نشده است. )

1 ـ اسم : معنای مستقل دارد لی زمان ندارد ، مثل ایمان و . . .

2 ـ فعل : معنای مستقل دارد و زمان هم دارد . مثل ذهب ، نوشت و . . .

3 ـ حرف : نه معنای مستقل دارد و نه زمان دارد . مثل مِن و . . .

لفظ مرکب بر 2 قسم است : ( لفظ مرکب از اجزای مختلف تشکیل شده است . )

1 ـ تامّ

2 ـ ناقص : لفظ مرکب ناقص بر 2 قسم است :   1 ـ غیر تقییدی مثل بیست و هفت

2 ـ تقییدی مثل خانه‌ی زیبا ـ خانه‌ی احمد .

    (   وصفی ـ اضافی  )

اما لفظ مرکب تام خودش از 2 قسم تشکل می شود .

الف ) لفظ مرکب تام خبری : که احتمال صدق و کذب دارد که به آن قضیه یا قول جازم گویند .

ب ) لفظ مرکب تام انشایی : که احتمال صدق و کذب ندارد و خودش به چند قسم تقسیم می شود . مانند :

1 ـ امر مثل برو     2 ـ نهی مثل نرو    3 ـ استفهام : مثل آیا درس را خواندی   4 ـ تمنّا : مثل کاش کوچک بودم

پس قضیه لفظ مرکب تام خبری است که احتمال صدق و کذب دارد یا گفتاری است که قابل تصدیق یا تکذیب باشد .

مثل : هر انسانی فانی است ( صادق ) ـ هیچ انسانی فانی نیست ( کاذب ) .

صدق : مطابقت قضیه با واقعیت را صدق گویند .

کذب : مطابقت نداشتن قضیه با واقعیت را کذب گویند .

س 6 : اقسام قضیه را نام برده و توضیح دهید .

ج 6 : قضیه به دو قسم « حملی » و « شرطی » تقسیم می شود .

حملی : نسبت دادن چیزی به چیز دیگر بدون شرط است که سه جزء دارد . ( موضوع ـ محمول ـ نسبت ) مانند :

احمد رستگار است ـ هوا تاریک نیست .

موضوع    محمول   نسبت    موضوع   محول   نسبت                                     

شرطی : نسبت دادن چیزی به چیز دیگر به شرط تحقق یافتن نسبتی دیگر است که 2 جزء دارد . (‌مقدّم ـ تالی ) مانند :

اگر آفتاب برآید هوا روشن می شود .

        مقدم                               تالی