بسمه تعالی

روش تدریس منطق درس پنجم « اقسام تعریف » 

س 1‌: اهمیت تعریف را بیان کنید . ص 26

ج 1 : بخش مهمی از ادراکات مارا تعاریف تشکیل می دهند و از تعریف کردن نمی توان پرهیز نمود . چرا که بخش مهمی از دانش ما پاسخ به چیستی هاست و این پاسخ چیزی جز تعریف نیست . یعنی اگر منظور از سؤال چیستی شیء در مورد یک امر کلی باشد پاسخ بیانگر تعریف است .

س 2 : اقسام تعریف را نام ببرید . ص 27

ج : 1 ـ تعریف به حد ( یعنی بیان صفات ذاتی شیء ) که به دو قسم حد تام و حد ناقص تقسیم می شود .

2 ـ تعریف به رسم ( یعنی بیان صفات عرضی شیء ) که به دو قسم رسم تام و رسم ناقص تقسیم می شود .

پس اقسام تعریف عبارتند از : 1 ـ حد تام    2 ـ حد ناقص    3 ـ رسم تام     4 ـ رسم ناقص

س 3 : حد تام را تعریف کنید : ج 3 : از ترکیب جنس قریب + فصل حاصل می شود . مانند : انسان ، حیوان ناطق است .

حیوان ، جسم نامی حساس است ـ جسم ، جوهر سه بعدی است . مثلث ، شکل سه ضلعی است .

جیوه ، فلزی که در دمای محیط مایع است . جسم : جوهر ممتد در جهات سه گانه است .

س 4 : حد ناقص را تعریف کنید . ج : از ترکیب جنس بعید + فصل حاصل می شود . مانند : کمیت سه ضلعی برای مثلث ـ جسم ناطق برای انسان ـ جسم نامی ناطق برای انسان ـ جسم حساس در تعریف حیوان ـ جوهر ناطق در تعریف انسان .

س 5 : رسم تام را تعریف کنید : ج : از ترکیب جنس قریب + عرض خاص حاصل می شود . مانند : حیوان کاتب در تعریف انسان .ـ حیوان هنرمند در تعریف انسان ـ جوهر رنگ پذیر در تعریف جسم ـ حیوان راننده در تعریف انسان ـ حیوان ضاحک در تعریف انسان .

س 6 : رسم ناقص را تعریف کنید . ج : از ترکیب جنس بعید + عرض خاص حاصل می شود .

مانند : انسان جسم کاتب است ـ انسان جسم شاعر است . انسان جسم نامی ضاحک است . انسان جوهر دروغگو است .

نکات قابل توجه در خصوص اقسام تعریف :

1 ـ در اقسام تعریف فصل نشان دهنده‌ی تعریف به حد و عرض نشان دهنده‌ی تعریف به رسم است .

2 ـ اقسام تعریف به ترتیب ارزش و کامل بودن از یک الی چهار تقسیم بندی شده است . و حد تام کاملترین تعریف است .

3 ـ گاهی انسان به جای تعریف یک مفهوم ، آن مفهوم را شرح می دهد و معنا می کند که به آن شرح اسم گویند مثل علم یعنی آگاهی و دانستن .

4 ـ بعضی مفاهیم مثل چیز ـ واحد و . . . قابل تعریف نیستند .

5 ـ نه لازم است و نه ممکن که با مطالعه کردن منطق بتوانیم همه‌ی مفاهیم را به نحو صحیح تعریف کنیم .