نمونه‌ی سؤالات درس چهارم « اقسام ذاتی و عرضی » صص 25 ـ 20

س 1 ـ جاهای خالی را با استفاده از مفاهیم کلیات خمس کامل کنید .

الف ) در مراتب اجناس . لاک پشت . . . . . . و جسم . . . . . . .است .

ب ) جوهر که ورای آن دیگر جنسی نیست . . . . . . . است .

ج ) آهو . . . . . . و جسم . . . . . . . . است .

د ) نویسندگی برای انسان . . . . . . . است .

ه ) در مراتب اجناس ، انسان . . . . . . . و جوهر . . . . . . . . است .

و ) متحرک برای انسان . . . . . . . است .

س 2 : کلی ذاتی که مفهوم مشترک است و قابل تقسیم بر انواع و کلی عرضی که اختصاص به یک ماهیت دارد ، در کدام گزینه است ؟

الف ) انسان ـ کاتب برای انسان   ب ) جنس قریب ( اسب و پنگوئن ) چیست . ج ) تفاوت مصادیق خرگوش در چیست .    د ) در مراتب اجناس عالی چیست .

س 3 : الف ) ناقص

س 4 : کلیات ذاتی را نام ببرید و برای هر یک مثالی بیاورید .

س 5 : عرضی را تعریف کنید و یک مثال بیاورید .

س 6 : دو مورد از کلیات زیر نسبت به انسان عرض خاص هستند ، آنها را مشخص کنید . متحرک بودن ـ سیاه ـ ضاحک ـ کاتب .

س 7 : تعیین کنید هر یک از موارد زیر ، مصداق کدام یک از کلیات خمس است .

الف ) بعد برای جسم    ب ) رنگ برای جسم      ج) درخت برای نخل      د) سه ضلع داشتن برای مثلث   

و) بیماری برای حیوان     ز) شکل برای مثلث

س 8 : جای خالی را تکمیل کنید . کلی ذاتی که بلافاصله به انواع خود تقسیم می شود . . . . . .  نام دارد.

س 9 : کلیات عرضی را نام برید و برای هر یک مثال بیاورید.

س 10 : اصطلاحات زیر را تعریف کنید . الف ) ذاتی       ب) عرض خاص          ج) جنس الاجناس

س 11‌: جنس قریب هر یک از انواع زیر را مشخص کنید. آلومینیوم‌ ـ آهو ـ سرماخوردگی ـ نخل .   آهن ـ پرستو ـ جسم ـ مربع

س 12 : هر یک از موارد ذیل نسبت به حیوان کدام یک از کلیات خمس است . الف) حساس         ب) جسم نامی

جواب نمونه سوالات درس چهارم منطق

ج 1 : الف) لاک‌پشت نوع است و جسم، جنس بعید است.           ب) جنس عالی یا جنس الاجناس است.

ج) آهو نوع است و جسم، جنس بعید است.                           د) نویسندگی برای انسان عرض خاص است.

ه‌) انسان نوع است . جوهر جنس الاجناس یا جنس عالی است.     و) متحرک برای انسان عرض عام است.

ج 2 : قسمت د ) حیوان جنس است و خندان عرض خاص است.

ج 3 : الف ) انسان نسبت به حیوان نوع است.      ب) جنس قریب اسب و پنگوئن حیوان است.

ج) تفاوت در امور عرضی است.                       د) جنس عالی جوهر است.

ج 4 : نوع مانند انسان ـ دایره ـ آهن و . . . جنس مانند حیوان ـ شکل ـ عدد ـ فلز و . . .   فصل : مانند ناطق نسبت به انسان ـ سه ضلع نسبت به مثلث

عرض خاص : مانند ضاحک و کاتب و شاعر و هنرمند برای انسان   عرض عام : مانند: سفید ـ سیاه و بیماری برای انسان

ج 5 : غیر از مفاهیم درونی ( ذاتی) ، مفاهیم دیگری هستند که اگر چه تشکیل دهنده‌ی ذات و ماهیت یک موجود نسیتند، ولی با آن ارتباط دارند و از صفات و خصوصیات آن به حساب می‌آیند به چنین مفاهیمی بیرونی یا عرضی گویند. به عبارت دیگر صفاتی که در حقیقت اشیاء دخالت ندارند و اگر از چیزی گرفته شوند، حقیقت آن عوض نمی‌ شود. مانند شور بودن برای آب ـ کشاورز برای انسان.

ج 6 : ضاحک‌ ـ کاتب برای انسان عرض خاص هستند.

ج 7 : الف‌) بعد برای جسم فصل است .             ب) رنگ برای جسم عرض عام است.

ج) درخت برای نخل جنس است.                    د) سه ضلع داشتن برای مثلث، فصل است.

و) بیماری برای حیوان عرض خاص است.       ز) شکل برای مثلث جنس است.

ج 8 : جنس قریب نام دارد.

ج 9 : عرض خاص مانند : متمدن و مهندس برای انسان ـ عرض عام : مانند مریضی برای انسان ـ کوچک برای انسان .

ج 10 : ذاتی : یعنی آنچه داخل در حقیقت و ماهیت اشیاء است و به عبارت دیگر مقوم ماهیت باشد و قوام دهنده و سازنده‌ی مفهوم است. یعنی صفاتی که در حقیقت اشیاء دخالت دارند و اگر از چیزی گرفته شوند حقیقت آن عوض می‌شود مانند انسان و ناطق.

ب) عرض خاص : صفاتی که بیرون از ماهیت و ذات هستند اما به گونه‌ای هستند که لازمه‌ی یک نوع خاص است مثل سه زاویه داشتن مثلث.              

به عبارت دیگر کلی عرضی است که اختصاص به یک ماهیت داشته باشند مثل نویسندگی برای انسان.

ج) جنس الاجناس‌: جنسی که بالاتر از همه‌ی جنس‌ها بوده و بالاتر از آن جنس دیگری نیست. مانند جوهر.

ج 11 : آلومینیوم  فلز ـ آهو  حیوان ـ سرماخوردگی  بیماری ـ نخل  درخت .

آهن  فلز ـ پرستو  حیوان ـ جسم  جوهر ـ مربع  شکل .

ج 12 : حساس فصل حیوان است ـ جسم نامی، جنس قریب حیوان است.