تبلیغات
کمک آموزشی فلسفه و منطق مقطع متوسطه

کمک آموزشی فلسفه و منطق مقطع متوسطه

سئوالات منطق

1- مهمترین فعالیت روح چیست؟ وآیا ارادی است یا غیر ارادی؟5/0

2- منطق فقط ما را با طرز کار ........ آشنا می کند.25/0

3-دو تصور ویک تصدیق مثال بزنید.75/0

4- ما هنگام تعریف نمودن بطور طبیعی از مفاهیم وکلمات .........شروع می کنیم و به مفاهیم .........

می رسیم.5/0


5- درهر یک از تعاریف زیر کدام یک از شرایط تعریف رعایت نشده است؟5/0

الف- مدرسه: زمانی است که باید در آن دقت نمود.

ب-زمین : سیاره ای است که به دور خورشید می گردد.


6- در جمله زیر دو مفهوم جزئی و دو مفهوم کلی بیابید.1

«قله دماوند بلندترین قله ایران می باشد وهمه کوهنوردان ما به آن صعود نموده اند و انسان در آنجا احساس

ارامش وسعادت می نماید».

کلی:.................. و ....................            جزئی:...................... و ......................


7- رابطه هریک از دو مفهوم کلی زیر را همراه با رسم دوایر آنها بنویسید.5/1

الف) مسلمان و معلم : نسبت: ......................   دوایر :.........................

ب) حیوان و حساس : نسبت :.......................    دوایر:..........................

ج) سنگ و آهو:نسبت :.............................    دوایر:..........................


8- درک مفاهیم ذاتی مقدم  بر ذات است یا مفاهیم عرضی؟ با یک مثال توضیح دهید.75/0


9-فصل را تعریف نموده و بنویسید فصل انسان و مثلث چیست؟1


10- یک عرض عام و یک عرض خاص برای حیوان مثال بزنید.5/0

عرض عام:................................            عرض خاص:.......................................


11- مراتب اجناس یا مفاهیم درونی دایره را بنویسید. 75/0


12-اگر در تعریف انسان بگوئیم«جسم ناطق» کدام یک از اقسام تعریف را به کار برده ایم؟5/0


13- آیا همیشه فصل و عرض خاص یک چیز را می توان یافت اگر نه چه باید کرد؟مثالی بنویسید.1


14- مقصود از ماده و صورت استدلال چیست؟5/0


15- درقضیه حملی و شرطی زیر اجزاء آن ها را مشخص کنید:1

الف) پایتخت ایران تهران است.   ب) اگر خدا را یاری کنید خدا نیز شما را یاری می نماید.


سئوالات فلسفه

16- ریشه لفظ فلسفه چیست و معنای آن چه بود و چه کسی اولین بار خود را فیلسوف نامید.1


17-اصطلاح فلسفه را در بین عامه مردم با مثالی بنویسید. 75/0


18-چهار مورد از مبانی فلسفی علوم طبیعی را نام ببرید.1


19- رابطه فلسفه و روانشناسی را از یک جنبه به دلخواه توضیح دهید. 75/0


20- هر یک از موارد زیر در کدام علم مورد بررسی قرار می گیرد؟1

الف) چرا یک گل زیبا است:

ب) تبیین عقلانی حق حکومت بر مردم :

ج) آیا انسان موجودی تابع پایگاه طبقاتی خود است :

د) انسان باید راستگو باشد:


21- فلسفه اولی را تعریف کنید.75/0


22-دو مورد مسایل فلسفه اولی را نام ببرید.5/0


23-دلیل ظهور سوفسطائیان چه بودو خلاصه ای از افکار و عقاید آن ها را بنویسید. 1


24- نظر گرگیاس را درباره حقیقت وواقعیت که در کتاب درباره طبیعت آمده است بنویسید.5/1


25- شیوه سقراط در تعلیم حکمت چگونه بود؟ توضیح دهید.75/0

                                                                                                                              موفق باشید جمع نمره 20

 

 

 


با عرض ادب به استحضار می رساند وبلاگ دین و زندگی 4  دارای پیام ایات

درس به درس و نمونه سئوالات تشــــــــــریحی می باشد ،امید است  مورد

 استفاده ی عزیزان فرزانه قرار گیرد.

http://bahar345.mihanblog.com/


جهت سازماندهی هر چه بیشتر و تمرکز موضوعی موارد مرتبط با دین وزندگی 3 (پیام ایات و نمونه سوالات درس به درس به وبلاگ زیر انتقال یافته است )با آرزوی موفقیت هر چه بیشتر از برای شما خوبان

http://baran345.mihanblog.com/


عزیزان ارجمند وبلاگ زیر جهت استفاده در دین وزندگی سال دوم می باشد ،امید است مورد استفاده قرار گیرد.

http://aseman345.mihanblog.com/


با عرض سلام و آرزوی بهترین ها برای فراگیران ارجمند به اطلاع می رساند وبلاگ ویژه ی این حقیر جهت استفاده شما خوبان به قرار ذیل است امید است مورد استفاده ی شما قرار گیرد.

http://yasaman345.mihanblog.com/


با سلام وعرض ادب خدمت عزیزان فرهیخته ، احتراما به استحضار می رساند موارد مرتبط با منطق جدید التالیف توسط همکار ارجمند آقای فیروزی نگارش یافته است .


بسمه تعالی

نمونه‌ی سؤالات منطق دروس 13 12 . محتوای استدلال ( ماده ) .

س 1 : سه مورد از مهم ترین موادی را که در قیاس بکار می رود نام ببرید .

س 2 : صحیح است یا غلط .    الف ) برهان ( إنّ ) کاملاً یقینی و اطمینان بخش است .

ب ) احتجاجات حضرت ابراهیم ( ع ) در ردّ عقاید مخالفان توحید به شیوه جدلی بود .

ج ) هیچ صناعتی در افاده‌ی تصدیق اقناعی به درجه خطا نمی رسد .

س 3 : سه مورد از مواد یقینی قیاس را نام ببرید .

س 4 : در برهان إنّی از وجود . . . . . . . به وجود . . . . . . . . استدلال می کنند .

س 5 : برهان لمّی را تعریف کنید و یک مثال بیاورید .

س 6 :‌اقسام برهان را نام ببرید .

س 7 : مقصود از جدل چیست و ماده ای که در جدل بکار می رود را بیان کنید .

س 8 : تعریف خطابه و ماده‌ایکه در خطابه به کار می رود را بیان کنید .

س 9 : کاربرد مخیلات در . . . . . . . . است .

س 10 : قضیه‌ی زادگاه علی کعبه است جزء کدام یک از مواد فضایا است .

جواب نمونه سؤالات منطق دروس 13 و 12 ( محتوای استدلال ( ماده ) )

ج 1 : مهم ترین موادی که در قیاس به کار می رود عبارتند از : محسوسات ، اوّلیات ، تجربیات ، متواترات .

ج 2 : الف ) غلط      ب ) صحیح              ج ) صحیح

ج 3 : محسوسات ، اولیات ، تجربیات ، متواترات .

ج 4 : معلول به علت .

ج 5 : برهان لمّی پی بردن از علت به معلول است مانند : پی بردن از وجود خورشید به روشن بودن هوا .

ج 6 : برهان لمّی ـ برهان إنّی .

ج 7 : جدل ، استدلالی که از قضایای مشهور یا مسلّم تشکیل می شود و طرف مقابل را قانع می کند بنابراین جد مسلمات طرف مقابل است و البته از مشهورات و مقبولات نیز استفاده می شود .

ج 8 : خطابه سخنی است که برای تشویق مردم به انجام یا ترک عملی از طریق تحریک عواطف و اقناع آنها مورد استفاده قرار گیرد . و مقدمات خطابه : از مشهودات ، مظنونات و مقبولات فراهم می‌آید .

ج 9 : شعر

ج 10 : متواترات .


بسمه تعالی

روش تدریس منطق درس دوازدهم « محتوای استدلال ( ماده ) » صص 86 -80

س 1 : درستی و اعتبار یک استدلال علاوه بر صورت به . . . . . . . آن هم بستگی دارد . ج : ماده‌ی

س 2 : منظور از صورت استدلال چیست .

ج : چگونگی ترکیب و رعایت شرایط انتاج اعم از شرایط عمومی ، شرایط حد وسط و شرایط اختصاصی هر شکل و بدست آوردن نتیجه ، صورت قیاس هستند .

س 3 : منظور از ماده‌ی استدلال چیست .

ج : مقدماتی که استدلال قیاسی از آنها تشکیل می شود اعم از مواد یقینی ( محسوسات ـ تجربیات ـ متواترات ـ اولیات ) و مواد غیر یقینی ( مقبولات ـ وهمیّات ـ مشهودات ـ مشبّهات ـ مظنونات ـ مسلّمات ـ مخیّلات ) ماده‌ی قیاس گویند .

س 4 : صنعت های پنجگانه‌ی منطقی ( صنعت های استدلال ) را نام ببرید .

ج : 1 ـ برهان ( مواد یقینی یعنی محسوسات ـ تجربیات ـ متواترات ـ اولیات ) مقدمه‌ی برهان واقع می شوند .

2 ـ خطابه ( مواد ، مقبولات ، مشهورات و گاهی مظنونات مقدمه خطابه واقع می شوند . )

3 ـ جدل ( مسلّمات مقدمه‌ی جدل واقع می شود . )

4 ـ شعر ( مخیّلات مقدمه‌ی شعر واقع می شود . )

5 ـ سفسطه یا مغالطه ( وهمیّات ، مشبّهات و مظنونات ، مقدمه مغالطه قرار می گیرند .

س 5 : برهان را تعریف کنید .

ج : برهان آن استدلالی است که در مقدمات آن مواد و محتوای یقینی استفاده می کنند و نتیجه‌ی یقینی می دهد .

س 6 : اقسام برهان را نام ببرید . ج : برهان لمّی ـ برهان إنّی .

س 7 : برهان لمّی را با مثال تعریف کنید .

ج : پی بردن از علت به معلول را برهان لمّی گویند . مانند پی بردن از وجود خورشید به روشن بودن هوا .

پس از آزمایش وجود رسوبات در کلیه‌ی فردی به عنوان علت حتماً دلالت بر بیماری کلیوی می کنیم .

س 8 : برهان إنّی را با مثال تعریف کنید .

ج : پی بردن از معلول به علت را برهان إنّی گویند . مانند : پی بردن از تب به سرماخوردگی . پی بردن از گرم بودن اتاق به روشن بودن بخاری . ملاحظه دل درد کسی به عنوان معلول همیشه زخم معده نیست بلکه ممکن است علت دیگر داشته باشد .

س 9 : جدل را با مثال تعریف کرده و روش های مشهور آن را ذکر کنید .

ج : جدل ، بحث و گفتگو بین دو طرف است بطوریکه هدف هر یک ثابت کردن عقیده‌ی خود و باطل کردن عقیده‌ی دیگری باشد و در آن از قضایای مشهور یا مسلّم استفاده می شود .

به عبارت دیگر استدلالی که از قضایای مشهور یا مسلّم تشکیل می شود و طرف مقابل را قانع می کند .

روشهای مشهور آن عبارتند از : روش مناظره سقراط ، احتجاج های لطیف حضرت ابراهیم ( ع ) .

س 10 : خطابه را با مثال تعریف کرده و شرط و مقدمات آن را بنویسید .

ج :‌ خطابه سخنی است که برای تشویق مردم به انجام یا ترک عملی از طریق تحریک عوطف و اقناع آنها مورد استفاده قرار گیرد . مانند خطبه های نماز جمعه .

خطابه باید مانند یک موجود زنده ، مقدمه ، متن و پایانی داشته باشد یعنی سر و پا و بدنی داشته باشد . پس سخنان پراکنده و درهم خطابه محسوب نمی شود . مقدمات خطابه عبارتند از : مشهورات ، مظنونات ، مقبولات .

س 11 : از صناعات پنج گانه شعر را تعریف کرده و تفاوت شعر منطقی با شعر عروضی چیست .

ج :‌ شعر منطقی عبارت است از سخن خیال انگیزی که باعث تأثر روحی در مخاطب می شود .

شرط اصلی شعر منطقی ، برانگیخته شدن قوه‌ی تخیل است .

اما شعر در نظر عروضیان : سخنی است که دارای وزن و قافیه باشد که ممکن است از واقعیت حکایت کند و یا خیال انگیز باشد .

شعر تراژدی :‌بیان فضیلت و برتری بیش از حد معمول است . مانند رستم در شاهنامه

شعر کمدی : بیان رذیلت و مسخره آمیز بودن بیش ار حد معمول است . مانند فیلم های چارلی چاپلین .

« ماده در شعر از مخیّلات است اگر چه همه‌ی مواد دیگر را نیز می توان به هنگام ضرورت به کار برد .

درس 13 منطق « مغالطه » . ص 87

س 1 : از صناعات خمسه مغالطه را تعریف کنید و مقدمات آن را بنویسید .

ج : مغالطه ، استفاده از شکل ظاهری استدلال و مخفی کردن صورت یا ماده‌ی غلط آن به منظور مخدوش کردن ذهن مخاطب . یا مغالطه و سفسطه قیاسی است که در آن قضایایی که شبیه به قضایای صادق است ( مشبّهات ) به عنوان قضایای صادق به کار می رود یا قیاسی است که صورت آن صورتی صحیح نیست .

ماده سفسطه عبارت است از : مشبّهات ـ مظنونات ـ وهمیّات . کار سفسطه باطل کردن حق است و حق جلوه دادن باطل .


بسمه تعالی

روش تدریس درس یازدهم منطق « ارزش قیاس » صص 79 74

س 1 : . . . . . . . . . هنر فطری ذهن بشر است که بی هیچ تردیدی در هر انسان ، در مراتب مختلف تجلی پیدا می کند .

ج 1 : استدلال

س 2 : انواع استدلال را نام ببرید و جایگاه آنها را در رفع نیازهای انسان ، بیان کنید .

ج 2 : استدلال بر سه نوع تمثیل ، استقراء و قیاس است .

تمثیل و استقراء اگر چه یقین و اطمینان بی چون و چرا به ما نمی دهند ، ولی ارزش بسیار زیادی دارند و دایره‌ی وسیعی از نیازهای انسان را پوشش می دهند و رفع می نمایند . ( یعنی اگر چه یقینی نیستند ، اما بسیاری از نیازهای انسان را رفع می کنند . )

اما قیاس می تواند زمینه‌ی دستیابی به قضایای صد در صد صادق را فراهم نماید که شکل اول آن بدیهی است و یقین بالذات دارد . و این شکل مبنا و پایه‌ی درست بودن بقیه‌ی اشکال نیز است . ( قیاس صد در صد یقینی است و شکل اول آن مبنای دیگر اشکال است . )

س 3 : کاملترین حالت شکل اول قیاس کدام است ، توضیح دهید ؟

ج 3 : کاملترین حالت شکل اول همان ضرب اول است که عبارت است از « هر الف ب است ، هر ب ج است ، پس هر الف ج است » که برای هر انسانی بدیهی و روشن می باشد .

س 4 : اصلی ترین بخش منطق کدام است .  ج : قیاس

س 5 : بر ایراد وارد بر منطق « که اگر منطق علمی است که دانستن آن مانع خطا و اشتباه در فکر و استدلال می شود ، پس این همه اختلاف میان فلاسفه و دانشمندان از کجاست » چگونه می توان پاسخ داد .

ج 5 : تفکر و استدلال دو جنبه دارد : صورت استدلال و ماده استدلال .

کار منطق نشان دادن شکل و صورت استدلال است تا شخص از استدلال غلط دوری کند .

آنچه زمینه‌ی اشتباه را فراهم می کند ، محتوا و ماده‌ی قیاس است و درهمان ماده است که معمولاً فلاسفه و دانشمندان با هم اختلاف دارند . این نکته را هم باید اضافه کرد که دانستن منطق کافی نیست ، بلکه به کار بستن آن است که مانع خطا می شود .

س 6 : بر ایراد وارد بر منطق « اگر منطق ابزار استدلالهای بشری است پس چرا با کاربرد آن نمی توان به معلومات جدیدی دست یافت » ؟

ج 6 : اولاً خداوند تفکر را در وجود انسان قرار داده تا با فکر کردن معلومات خود را افزایش دهد . و اگر کسی فکر نکند به دانش جدیدی نمی رسد .

منطق نیز قواعد تفکر را بیان می کند و اگر کسی از آن استفاده نکند به معلومات جدیدی نمی رسد .

ثانیاً : منطق صورت اندیشه را ارزیابی می کند ولی پیشرفت یک علم به ماده‌ی آن است و اگر در علومی مثل فیزیک ، حقوق و . . . پیشرفتی است بخاطر استفاده از ابزارها برای رسیدن به محتوای جدید است و آن محتوا در تفکر مورد استفاده قرار می گیرد . پس منطق جایگزین علوم دیگر نیست بلکه روش اندیشیدن را می‌آموزد .

س 7 : در قیاس « نقره فلز است ـ هر فلزی سیاه است . پس نقره سیاه است » چرا با اینکه صورت استدلال درست و شکل اول است اما نتیجه‌ی آن غلط است ؟

ج : زیرا محتوای کبرا غلط است . یعنی هر فلزی سیاه نیست . بعضی فلزات سیاه است .

س 8 :‌ برای ایراد زیر از منطق چگونه می توان پاسخ داد . شکل اول قیاس دو حالت دارد یا مقدمات درست است که نتیجه در دل مقدمات است . و یا مقدمات غلط است که نتیجه نمی دهد . پس استدلال کمکی به ما نمی کند .

ج 8 : الف )‌اشکال کننده فکر کرده که معلوم بودن 2 مقدمه برای معلوم بودن نتیجه کافی است . در حالیکه 2 مقدمه باید در اذهان اقتران پیدا کنند تا به نتیجه برسند و وظیفه منطق هم تشخیص اقتران صحیح از اقتران غلط است .

ب )‌اگر این اشکال وارد باشد ، نتیجه این می شود که انسان با دانستن هر قضیه باید همه‌ی احکام و خصوصیات آن را درک کند که این نتیجه گیری باطل است .

ج : خود اشکال کننده نیز در این اشکال از قیاس استفاده کرده است . یعنی استدلال او چنین بوده است‌.

« ضرب اول شکل اول قیاس نوعی مصادره به مطلوب است ـ هر مصادره به مطلوبی غلط و باطل است  پس ضرب اول شکل اول قیاس هم غلط و باطل است . »

بنابراین قواعد منطق صورت اندیشیدن ذهن انسان است و هیچ کسی نمی تواند از آن استفاده نکند . و ضرب اول آن هم بدیهی الانتاج است .

س 9 : برای ایراد زیر چگونه می توان پاسخ داد . « با پیدایش منطق جدید باید منطق قدیم را کنار گذاشت مثل طب جدید در مقابل طب قدیم . »

ج 9 : اولاً : پیشرفت های علمی قابل تقدیر است اما به این معنا نیست که نظر جدید درست و نظر قدیمی غلط است . زیرا همین استدلال که هر چیز جدیدی درست است خود نوعی تمثیل یا استقراء است که ارزش یقینی در منطق ندارد .

ثانیاً : آمدن منطق جدید به معنی کنار گذاشتن منطق قدیم نیست بلکه باید محدوده‌‌ی هر کدام مشخص شود و از هرکدام در محدوده‌ی خود استفاده شود .

ثالثاً : پاسخ اشکال کننده به این سؤال که علم شما هم حداکثر چند قرن دوام می آورد و باید علم دیگری جایگزین شود منفی خواهد بود . و خواهد گفت ملاک پذیرفتن یا رد کردن یک نظریه و عقیده ، درست یا غلط بودن است نه جدید و قدیم بودن .


بسمه تعالی

جواب نمونه‌ی ‌سؤالات درس دهم

ج 1 : اقترانی

ج 2 : الف ) شکل سوم . بعضی دونده ها علفخوار هستند .        ب ) شکل دوم . هیچ الف ج نیست .

ج ) شکل چهارم . بعضی حیوانها کالبدی هستند .

ج 3 : الف ) شکل اول : منتج ـ جیوه هادی الکتریسیته است .

ب ) شکل دوم . منتج ـ هیچ مسی عایق نیست .

ج 4 : الف ) شکل دوم . هیچ مثلث متساوی الاضلاعی ، مثلث قائم الزاویه نیست .

ب ) شکل سوم . بعضی مهره داران علفخوار هستند .

ج ) شکل اول . هر الف ج است .

ج 5 : انتاج شکل دوم مشروط به 2 شرط است . یکی آنکه دو مقدمه در سلب و ایجاب اختلاف داشته باشند . ( یعنی هر دو موجبه یا هر دو سالبه نباشند بلکه حتماً یکی موجبه باشد و دیگری سالبه ) . دیگر آنکه کبرا کلیت داشته باشد . خلاصه : اختلاف 2 مقدمه در سلب و ایجاب ـ کلیت کبرا . و ضروب منتج شکل دوم 4 ضرب است . ( خین کب4 ) ـ و 12 ضرب عقیم است .

ج 6 : شکل اول ـ موجبه بودن صغرا ـ کلیت کبرا ـ شرط انتاج شکل اول است .

ج 7 : موضوع یا محمولی که در دو مقدمه تکرار و در نتیجه‌ی قیاس اقترانی حذف می شود ، حد وسط نام دارد .

یا آنچه بین مقدمات و نتیجه پیوند و مناسبت برقرار می کند و چون نقش رابط میان اصغر و اکبر را ایفاء می کند پس از ایفای نقش خود در نتیجه حذف می شود .

مانند : شراب سیب مسکر است . هر مسکری حرام است . پس شراب سیب حرام است .

ج 8 : الف ) شکل سوم    

ب ) موجبه بودن صغرا ـ کلیت یکی از 2 مقدمه ( مُغ کاین6 ) ـ 6 ضرب منتج و 10 ضرب عقیم است .

ج ) منتج است .

د )‌ بعضی معتقد به قرآن یگانه پرست است ( شکل سوم نتیجه همیشه جزئی است ) .

ج 9 : الف ) شکل سوم ـ منتج ـ بعضی حجت ها ، تمثیل نیست .

ب ) شکل اول ـ عقیم است ـ چون صغرا موجبه نیست .

ج ) شکل اول ـ عقیم است ـ کلی نبودن کبرا ـ و چون هر دو مقدمه جزئی است .

ج 10 : الف ) عقیم است چون حد وسط یعنی « از شیر ـ شیر » به یک اندازه نیست .

ب ) عقیم است . چون هر دو جزئی هستند و هر دو سالبه هستند .

ج 11 : حد وسط می نامند .

ج 12 : حد وسط به یک اندازه عیناً تکرار نشده است « از کلر و سدیم ـ کلر و سدیم » .

ج 13 : الف ) شکل سوم     ب ) منتج است    ج ) بعضی حقوق دانها دارای منزلت اجتماعی هستند .

ج 14 : 1 ـ شکل اول ـ حد وسط محمول ـ موضوع است  منتج : بعضی گدایان مستحق صدقه نیستند‌.

2 ـ شکل سوم . عقیم است . چون هر دو مقدمه سالبه است . موجبه بودن صغرا رعایت نشده است .

3 ـ شکل اول . عقیم است . چون هر دو مقدمه جزئی هستند . و چون شکل اول است کلی بودن صغرا رعایت نشده است .

4 ـ شکل سوم . منتج است . بعضی حجت ها تمثیل نیستند .

5 ـ شکل اول . عقیم است . چون کلی بودن کبرا رعایت نشده است .

6 ـ شکل سوم . منتج . بعضی جسم ها قیمتی هستند .

7 ـ شکل دوم . عقیم است . اختلاف در سلب و ایجاب رعایت نشده است .

8 ـ شکل اول . عقیم است . چون صغرا موجبه نیست .

9 ـ شکل اول . منتج . هر شیعی انسان است .

10 ـ شکل دوم . عقیم است . اختلاف در سلب و ایجاب رعایت نشده است .

11 ـ شکل اول . عقیم . موجبه بودن صغرا رعایت نشده است .

12 ـ شکل سوم . منتج . بعضی ب ج نیست .

13 ـ شکل اول . عقیم . موجبه بودن صغرا رعایت نشده است .

14 ـ شکل دوم . منتج . بعضی فلزات عایق نیستند .

15 ـ شکل سوم . منتج . بعضی از حیوانات سفیدند .

16 ـ شکل سوم . منتج . بعضی فلزات رسانا هستند .

17 ـ شکل اول . منتج . بعضی انسانها سعادتمند هستند .

18 ـ شکل دوم . عقیم . اختلاف در سلب و ایجاب رعایت نشده است .

19 ـ شکل سوم . منتج . بعضی یابنده ها شکیبا هستند .

ج 15 : الف ) اخسّ مقدمتین است .         ب ) اول .

ج 16 : الف ) غلط است           ب ) صحیح است .

ج 17 : قیاس اقترانی قیاسی است که اجزای نتیجه در میان دو مقدمه‌ی قیاس پخش شده باشد . مانند :

آهن فلز است ـ فلز در اثر حرارت منبسط می شود   پس آهن در اثر حرارت منبسط می شود .

ج 18 : شرایط حد وسط : 2 شرط دارد . اینکه در هر دو مقدمه به یک معنا باشد . اینکه در هر دو مقدمه به یک اندازه باشد .

ج 19 : نه خیر . چون در هر سه شکل قیاس ، کلی بودن یکی از دو مقدمه جزء شرایط اصلی است .

در شکل اول موجبه بودن صغرا ـ در شکل دوم اختلاف در سلب و ایجاب دو مقدمه ـ در شکل سوم موجبه بودن صغرا از شرایط انتاج است . پس اینکه هر دو مقدمه سالبه باشند ممکن نیست .

ج 20 : الف ) حد وسط        ب ) اخس مقدمتین است         ج ) حد اصغر         د ) حد اکبر

س 21 : با کشیدن خط بین دو مربع شرایط انتاج هر یک از اشکال قیاس اقترانی را مشخص کنید .

ج 21 : 1  6               2  4                3  5

1 ) شکل اول              4 )  اختلاف دو مقدمه در کیف و کلیت کبرا

2 ) شکل دوم             5 )  موجبه بودن صغرا و کلیت یکی از دو مقدمه

3 ) شکل سوم             6 )  موجبه بودن صغرا و کلیت کبرا


بسمه تعالی

نمونه‌ی سؤالات درس دهم منطق « اقسان تعریف » صص 73 64

س 1 : نوع قیاس زیر را تعیین کنید ( اقترانی ـ استثنایی ) : هر شیعه مسلمان است . هر مسلمان موحد است . پس هر شیعه موحد است .

س 2 : ابتدا عکس قیاس های زیر را تعیین کنید و سپس نتیجه آنها را بنویسید .

الف ) هر آهویی دونده است . هر آهویی علف خوار است .

ب ) هر الف ب است . هیچ ج ب نیست . پس . . .

ج ) هر انسانی حیوان است . هر کالبدی انسان است . پس . . .

س 3 : هر یک از قیاس های زیر چه شکلی از اشکال چهارگانه است . اگر منتج است ، علت انتاج آن را ذکر کنید .

الف ) جیوه فلز است . هر فلز هادی الکتریسیته است .

ب ) هر مسی فلز است . هیچ عایقی فلز نیست .

س 4 : نتیجه‌ی قیاس های زیر را بنویسید .

الف ) هر مثلث متساوی الاضلاعی ، متساوی الزوایا است . هیچ مثلث قائم الزاویه ای متساوی الزوایا نیست .

ب ) هر نشخوار کننده ای مهره دار است ، هر نشخوار کننده ای علفخوار است .

ج ) هر الف ب است . هر ب ج است .

س 5 : شرایط انتاج شکل دوم را بنویسید . چند ضرب از این شکل منتج است .

س 6 : در مثال زیر شکل قیاس را بیابید و علت آن را بنویسید . هوا جسم است . هر جسمی دارای وزن است . هوا دارای وزن است .

س 7 : منظور از حد وسط چیست . با ذکر مثال آن را نشان دهید .

س 8 : با توجه به قیاس هر مسلمانی معتقد به قرآن است . هر مسلمانی یگانه پرست است به سؤالات زیر جواب دهید .

الف ) شکل چندم قیاس است .                        ب ) شرایط انتاج آن چیست .       

ج ) منتج است یا عقیم                                  د ) در صورت منتج بودن نتیجه آن چیست .

س 9 : شکل ، نتیجه ، یا دلیل عقیم بودن قیاس های زیر را بنویسید .

الف ) هر قیاسی ، حجت است ـ هیچ قیاسی تمثیل نیست .

ب ) برخی مردم متکبر نیستند ـ هر متکبری نادان است .

ج ) بعضی الف ب است ـ بعضی ب ج است .

س 10 : دلیل عقیم بودن هر یک از قیاسهای اقترانی ذیل را بنویسید .

الف ) ماست از شیر است ـ شیر در جنگل است .

 ب ) بعضی فلزات جیوه نیستند ـ بعضی عایق ها جیوه نیستند .

س 11 : جای خالی را پر کنید .

در قیاس اقترانی حدی را که در هر دو مقدمه تکرار می شود . . . . . . . . . . می نامند .

س 12 :‌قیاس ذیل کدام یک از شرایط حد وسط را ندارد . نمک از کلر و سدیم است . کلر و سدیم سمی است . پس نمک سمی است .

س 13 : قیاس ذیل : هر قاضی حقوق دان است . هر قاضی دارای منزلت اجتماعی است .

الف ) شکل چندم است .                                     ب ) منتج است یا عقیم           

ج ) در صورت منتج بودن نتیجه و در صورت عقیم بودن علت آن را بنویسید .

س 14 : اولاً : هر یک از قیاسهای زیر چه شکلی است . ثانیاً : آیا می توان از آن نتیجه معتبری به دست آورد . اگر نه چرا . و اگر آری نتیجه درست را ذکر کنید .

1 ـ بعضی گدایان ثروتمند هستند . هیچ ثروتمندی مستحق صدقه نیست .

2 ـ بعضی کودکان باهوش نیستند . هیچ کودکی باتجربه نیست .

3 ـ بعضی سنگها سبزند . بعضی سبزها جامد نیستند .

4 ـ هر قیاسی حجت است . هیچ قیاسی تمثیل نیست .

5 ـ هر مسلمانی موحد است . بعضی موحدها اروپایی نیستند .

6 ـ هر سنگی جسم است . بعضی سنگها قیمتی هستند .

7 ـ برخی کتابها مقدس هستند . همه‌ی امامزاده ها مقدس هستند .

8 ـ برخی مردم متکبر نیستند . هر متکبری انسان است .

9 ـ هر شیعی مسلمان است . هر مسلمانی انسان است .

10 ـ هر جسمی جوهر است . هر حیوانی جوهر است .

11 ـ برخی مردم مودب نیستند . هر مودبی دانا است .

12 ـ هر الف ب است . بعضی الف ج نیست .

13 ـ برخی مردم شناگر نیستند . هر شناگری ورزشکار است .

14 ـ بعضی فلزات جیوه هستند . هیچ عایقی جیوه نیست .

15 ـ هر اسبی حیوان است . بعضی از اسبها سفیدند .

16 ـ هر جیوه فلز است . هر جیوه رسانا است .

17 ـ بعضی انسانها خداجو هستند . هر خداجویی سعادتمند است .

18 ـ همه‌ی امیدواران خوشبختند . همه‌ی عاشقان خوشبختند .

19 ـ هر جوینده ای یابنده است . هر جوینده ای شکیبا است .

س 15 : جای خالی را پر کنید . الف ) نتیجه از حیث کمّ و کیف تابع . . . . . . . است .

ب ) در بین اشکال چهارگانه‌ی قیاس اقترانی ، تنها شکل . . . . . . . . . بدیهی الانتاج می باشد .

س 16 : صحیح است یا غلط : الف ) اختلاف دو مقدمه در کیف ، یکی از شرایط انتاج شکل سوم قیاس اقترانی می باشد .

ب )‌در قیاس اقترانی در صورتیکه هر دو مقدمه سالبه باشند ، قیاس حتماً عقیم خواهد بود .

س 17 : قیاس اقترانی را تعریف کنید و در یک مثال ، اجزای آن را مشخص کنید .

س 18 : شرایط حد وسط در قیاس اقترانی چیست .

س 19 : آیا ممکن است هر دو مقدمه در یک قیاس منتج ، سالبه یا جزئیه باشد . چرا .

س 20 : جای خالی را پر کنید .

الف ) محور و مدار قیاس . . . . . . . . است .

ب ) نتیجه از حیث کم و کیف تابع . . . . . . . است .

ج ) مقدمه ای که . . . . . . . در آن بکار رفته ضغرا نامیده می شود .

د ) مقدمه ای که . . . . . . . در آن بکار رفته کبرا نامیده می شود .


بسم الله النور و علی النور

درس دهم منطق « اقسام قیاس » صص 73 64

س 1‌: اقسام قیاس را نام ببرید : ج : قیاس بطور کلی بر دو قسم است : 1 ـ قیاس اقترانی   2 ـ قیاس استثنائی

س 2 : قیاس اقترانی را تعریف کنید همراه مثال :

ج : قیاسی که اجزاء نتیجه یا نقیض آن اجزاء در مقدمات پخش است و از 2 مقدمه تشکیل می‌شود.

مانند : هوا جسم است ، هر جسمی دارای وزن است ، پس هوا دارای وزن است . که نتیجه در 2 مقدمه توزیع شده است .

س 3 : اجزاء قیاس اقترانی را نام ببرید .

ج : حد اصغر / اصغر ـ حد اکبر / اکبر ـ حد وسط / اوسط / واسط .

س 4 : از اجزا قیاس اقترانی حد اصغر را همراه مثال تعریف کنید .

ج : موضوع قضیه‌ی مطلوب را حد اصغر گویند . مانند جیوه در جیوه فلز است و هر مقدمه‌ای که موضوع نتیجه در آن باشد ، صغرا نام دارد . مانند مقدمه‌ی جیوه فلز است .

س 5 : از اجزا قیاس اقترانی حد اکبر راهمراه مثال تعریف کنید .

ج : محمول قضیه‌ی مطلوب را حد اکبر گویند مانند منبسط در قضیه‌ی : جیوه منبسط می شود . و مقدمه ای که حد اکبر ( محمول مطلوب ) نتیجه در آن باشد کبرا نام دارد . مانند : مقدمه‌ی جیوه منبسط می شود .

س 6 : از اجزاء قیاس اقترانی حد وسط را همراه مثال تعریف کنید .

ج : لفظی که در هر 2 مقدمه ذکر می شود ، اما در نتیجه حذف می گردد ، حد وسط یا واسطه نام دارد . مثال : جیوه فلز است ، هر فلزی منبسط می شود . پس جیوه منبسط می شود که در این مثال فلز حد وسط است .

س 7 : منظور از مقدمات قیاس چیست ؟ یعنی مقدماتی که قیاس از آنها تشکیل می شود مقدمات قیاس گویند . به عبارت دیگر مجموع صغرا و کبرا را مقدمات قیاس گویند .

 ( پس نرگس خوشبو است . )

س 8 : افسام قیاس اقترانی را نام ببرید : ج : قیاس اقترانی حملی ـ قیاس اقترانی شرطی .

س 9 : قیاس اقترانی حملی را همراه مثال تعریف کنید .

ج : قیاس اقترانی حملی ، قیاسی است که از 2 مقدمه‌ی حملی تشکیل می شود و نتیجه آن نیز یک قضیه‌ی حملی لست . مانند : هر انسانی ناطق است ، هر شاعری انسان است   بعضی ناطق ها شاعرند .

س 10 : قیاس اقترانی شرطی را همراه مثال تعریف کنید .

ج : قیاس اقترانی شرطی ، قیاسی است که یا از 2 مقدمه‌ی شرطی تشکیل می شود و نتیجه‌ی آن نیز یک قضیه‌ی شرطی است . مانند :

اگر احمد پرهیزگار باشد رستگار است ، اگر احمد رستگار باشد اهل بهشت است . پس اگر احمد پرهیزگار باشد اهل بهشت است .

یا : قیاسی است که از یک مقدمه‌ی شرطی و یک مقدمه‌ی حملی تشکیل می شود و نتیجه آن نیز یک قضیه حملی است .

مانند : اگر بیماری سعید حصبه باشد تب دارد . بیماری سعید حصبه است . پس : سعید تب دارد .

س 11 : مبنای تقسیم شکل های مختلف قیاس اقترانی چیست ؟ ج : موقعیت یا جایگاه حد وسط .

س 12 : شکل های چهارگانه قیاس اقترانی را همراه مثال بیان کنید .

ج : شکل اول : اگر حد وسط در مقدمه‌ی صغرا « محمول » و در مقدمه‌ی کبرا « موضوع » باشد ، شکل اول است .

مثال : سقراط انسان است ـ هر انسانی فانی است . پس سقراط فانی است .

شکل دوم : اگر حد وسط در هر دو مقدمه « محمول » باشد شکل دوم است . مانند : جیوه فلز است . هیچ عایقی فلز نیست   جیوه عایق نیست .

شکل سوم اگر حد وسط در هر دو مقدمه« موضوع » باشد مانند : هر انسانی موجود زنده است ـ بعضی انسانها نویسنده هستند  بعضی موجودات زنده نویسنده هستند .

شکل چهارم : اگر حد وسط در مقدمه‌ی صغرا « موضوع » و مقدمه‌ی کبرا « محمول باشد » شکل چهارم است .

مانند : هر انسانی جسمانی است ، هر نویسنده ای انسان است پس بعضی جسمانی ها نویسنده هستند .

نکته : شکل چهارم چون دور از طبع انسان است در منطق مورد اعتنا نیست و در ارغنون ارسطو هم نیامده است . و ذهن همواره از شکل اول استفاهد می کند و هرگز از شکل چهارم استفاده نمی کند . شکل اول بدیهی بوده و هیچ نیازی به اثبات ندارد و هر قیاسی دیگر از طریق همین شکل اثبات می‌شود . ( با تبدیل به شکل اول ) .

س 13 : شرایط انتاج ( نتیجه بخش بودن ضروب ) قیاس را نوشته و هر یک را توضیح دهید .

ج : شرایط انتاج سه قسم است :

الف ) شرایط عمومی         ب ) شرایط حد وسط            ج ) شرایط اختصاصی هر شکل .

توضیح الف ) یعنی شرایط عمومی انتاج قیاس عبارتند از :

1 ـ هردو مقدمه جزئی نباشند .

2 ـ هر دو مقدمه سالبه نباشند .

3 ـ نتیجه أخسّ 2 مقدمه باشد . یعنی از جزئی و کلی  جزئی و از سالبه و موجبه  سالبه به نتیجه می‌آید ( ‌آنچه پست تر ، ضعیف تر و کوچکتر است . )

شرایط حد وسط :         (              )                (              )                   (                )

حد وسط در قیاس دو شرط دارد . ( اینکه در هر دو مقدمه 1 ـ به یک معنا باشد 2 ـ به یک اندازه باشد )

مثالی که حد وسط در 2 مقدمه به یک معنا نیست : خدا نور است . نور دیدنی است  خدا دیدنی است که کاذب است . درب باز است . باز می پرد ـــــ انگور شیرین است شیرین همسر خسرو است .

مثالی که حد وسط در 2 مقدمه به یک اندازه نیست : شراب از انگور است . انگور حلال است  شراب حلال است که کاذب است . دیوار موش دارد ـ موش گوش دارد

شرایط اختصاصی انتاج شکل اول :

شرایط انتاج شکل اول عبارتند از « مُغ کَب » :

1ـ موجبه بودن صغرا        2ـ کلی بودن کبرا

مثل : سقراط انسان است ، هر انسانی فانی است ، پس سقراط فانی است .

شرایط اختصاصی انتاج شکل دوم :

شرایط انتاج شکل دوم عبارتند از : « خین کب »

1 ـ اختلاف دو مقدمه از لحاظ سلب و ایجاب

2 ـ‌کلی بودن کبرا

مثل : جیوه فلز است ، هیچ فلزی عایق نیست ، پس جیوه عایق نیست .

نکته استثنایی : نتایج شکل دوم همیشه سالبه است .

شرایط اختصاصی شکل سوم :

شرایط انتاج شکل سوم عبارتند از : « مغ کاین » :

1 ـ موجبه بودن صغرا

2 ـ کلی بودن حداقل یکی از 2 مقدمه

مثال : هر انسانی موجود زنده است ، بعضی انسانها نویسنده هستند ، پس : بعضی موجودات زنده نویسنده هستند .

نکته : در شکل سوم و چهارم نتیجه همیشه جزئی است .

س 14 : قانون انتاج را در شکل های مختلف قیاس اقترانی توضیح دهید .

ج : 1 ـ ابتدا شکل قیاس را بوسیله حد وسط مشخص می کنیم .

2 ـ شرایط عمومی و حد وسط و اختصاصی هر شکل مربوط را رعایت می کنیم .

3 ـ در صورت رعایت شدن شرایط منتج و اگر یکی از شرایط رعایت نشود عقیم خواهد بود .

4 ـ اگر عقیم بود دلیل اینکه کدام شرط رعایت نشده است را ذکر می کنیم .

5 ـ و در صورت منتج بودن ، حد وسط را حذف می کنیم و حد اکبر را بر حد اصغر نسبت می دهیم به طوری که نتیجه أخسّ مقدمه باشد یعنی از جزئی و کلی  نتیجه جزئی می‌آید و از موجبه و سالبه  نتیجه سالبه بدست می‌آید .

س 15 : از ضروب شانزده گانه شکل اول ، دوم و سوم چند ضرب منتج و چند ضرب عقیم است ، ذکر کنید .

ج : شکل اول 4 ضرب منتج و 12 ضرب عقیم است . در شکل اول نتیجه مطابق محصورات اربع است .

شکل دوم 4 ضرب منتج و 12 ضرب عقیم است . در شکل دوم نتیجه همیشه سالبه است . زیرا یکی از               2 مقدمه همیشه سالبه است .

شکل سوم 6 ضرب منتج و 10 ضرب عقیم است . در شکل سوم نتیجه همیشه به صورت جزئی است .

شکل چهارم 8 ضرب منتج و 8 ضرب عقیم است . در شکل چهارم نیز عین شکل سوم نتیجه همیشه به صورت جزئی است .

س 16 : چگونگی اثبات منتج بودن برخی ضروب را نام ببرید .

ج : الف ) روش رد و تبدیل ( در برخی از ضربها قابل استفاده است . )

ب ) روش خَلْفْ : ( در همه‌ی ضربها قابل استفاده است )

ج ) روش افتراض : در مورد ضربهایی که یکی از مقدمات آن جزئی باشد کاربرد دارد .

در این کتاب فقط 2 روش اول بیان شده است .

س 17 : روش ردّ و تبدیل از روشهای اثبات منتج بودن برخی ضروب را توضیح دهید .

ج : روش ردّ و تبدیل را روش عکس نیز گویند . زیرا توسط عکس ، قیاس را به شکل بدیهی اول ردّ می کنند تا نتیجه آن اثبات شود . در شکل دوم کبرا را عکس مستوی می کنیم و در شکل سوم صغرا را عکس مستوی می کنیم تا به شکل اول تبدیل شود در این روش با عکس مستوی کردن صغرا ، یا کبرا در شکلهای سوم و دوم قیاس جدیدی تشکیل می دهیم تا به صورت شکل اول باشد و نتیجه‌ی قیاس اول دوباره بدست آید تا اثبات شود .

س 18 : برهان خَلفْ را از روشهای اثبات منتج بودن برخی ضروب توضیح دهید .

ج 18 : برهان خَلف صحیح است چرا که خُلف وعده کردن را خُلف گویند . اما خَلف یعنی پشت سر که برهان مستقیم نیست بلکه غیر مستقیم است .

1 ـ در برهان خلف بنا را براین می گذاریم که مقدمات کاملاً‌درست است اما نتیجه راقبول نداریم .

2 ـ چون نتیجه را نادرست می دانیم پس باید نقیض آن را ( بطور موقت ) درست فرض کنیم .

3 ـ سپس نقیض نتیجه را به جای مقدمات قرار می دهیم تا قیاس شکل اول بدست آید .

4 ـ نتیجه‌ی بدست آمده از قیاس دوم با یکی از مقدمات که در ابتدا پذیرفته بودیم در تناقض است .

5 ـ بنابراین ، نقیض نتیجه که بطور موقت پذیرفته بودیم نادرست است .

6 ـ پس ، اصل نتیجه در قیاس اول درست است .


نمونه‌ی سوالات درس نهم منطق « استدلال یعنی ترکیب قانون مند قضایا »

س 1 : اقسام حجت یا استدلال را نام ببرید.

س 2 : تمثیل را تعریف کنید و موارد کاربرد آن را بنویسید. آیا این نوع استدلال قابل اعتماد است و چرا .

س 3 : استقراء بر چند قسم است تفاوت آنها در چیست؟

س 4 : پاستور چون متوجه شد که تخمیر مشروبات الکلی به سبب موجودات ریز جاندار است به این فرض رسید که ممکن است علت بیماریهای عفونی ذرات نیز ریز جانداری باشند. این استدلال پاستور از کدام نوع بود.

س 5 : این که چند تن از اهالی شهرستانی را دارای صفتی ببینیم و سپس حکم کنیم که همه‌ی مردم آن شهرستان متصف به آن صفت هستند، چه نوع استدلالی است.

س 6 :  جواد چند روز متوالی روزنامه‌ ی خاصی را می‌خرد متوجه می‌شود که اخبار و گزارش‌های ورزشی آن بسیار جالب و جذاب است. از این رو تصمیم می‌گیرد روزهای دیگر نیز آن روزنامه را تهیه کند، با این استدلال که اخبار و گزارش‌های ورزشی آن روزنامه همیشه جالب و جذاب است. این چه نوع استدلالی است.

س 7 : نوع استدلال را در هر یک از قسمتهای زیر مشخص کنید.

الف) انسان نیاز دارد، فشاررهای درونی خود را به نحوی آزاد کند، زیرا انسان مانند یک دیگ بخار می‌ماند، اگر بیش از حد به آن فشار آید، سرانجام منفجر خواهد شد.

ب) اگر چند جعبه از توت‌فرنگی‌های یک باغ درشت باشند سپس حکم کنید که همه‌ی توت‌فرنگی‌های آن باغ درشت هستند.

ج) آقای الف سخنگوی کنترل جمعیت شده است جالب است بدانید که ایشان دارای دوازده فرزند است این جریان مثل این است که یک قصاب را مسئول انجمن حمایت از حیوانات کنند.

د)184 پاسخ به معاون پژوهشی دانشگاه ارسال شد که از آن میان 128 نفر پاسخ مثبت به شرکت در سخنرانی‌ها داده بودند او اعلام کرد همه‌ی دانشجویان علاقمند به شرکت در سخنرانی‌ها هستند.

ه) شخصی که در اروپا زندگی می‌کرد با رفتار سرد همسایگان اروپایی خود مواجه شد سپس معتقد شد که همه‌ی اروپایی‌ها بی‌عاطفه هستند.

س 8 : حجت یا استدلال را تعریف کنید و اقسام آن را فقط نام ببرید.

س 9 : صحیح است یا غلط :

الف) استدلال ( چای و سیگار هر دو دارای نیکوتین هستند و سیگار برای بدن مضر است پس چای هم مضر است ) تمثیل می‌باشد.

ب) پس از آمارگیری در دو شهر از شهرهای افغانستان چنین نتیجه‌گیری شد که درصد بیکاری در این کشور پایین است این یک استقرای تام است.

ج) قیاس مهم‌ترین نوع استدلال است زیرا نتیجه‌ی آن قطعی و حتمی می‌باشد.

س 10 : قیاس را تعریف کنید.

س 11 : استقراء را تعریف کنید و اقسام آن را نام ببرید.

س 12 : جای خالی را با عبارت مناسب پر کنید.

 در استدلال استقرائی از قضایای جزئی به نتیجه‌  ای . . . . . . .  دست می‌ یابیم.

س 13 : از میان اقسام استدلال، تمثیل را تعریف کنید.

جواب سوالات درس نهم

ج 1 : تمثیل ـ استقراء ـ قیاس .

ج 2 : تمثیل پی بردن از یک مورد جزئی به مورد جزئی دیگر بر اساس شباهت است. یا سرایت دادن حکم یک موضوع به موضوع دیگر به دلیل مشابهت آن دو با یکدیگر است.

موارد کاربرد تمثیل : در فن آموزش ـ در خطا به برای اقناع شنوندگان ـ در شعر و فن بلاغت ( ادبیات ) ـ در علوم تجربی مانند فیزیک ـ شیمی و . . .  در القای فرضیه به ذهن عالم در محاوره .

نه خیر از جزئی به جزئی می‌رسد و در منطق با کلی کار داریم نه جزئی ـ و منطق در مورد کلیات بحث می‌کند.

ج 3 : استقراء بر 2 قسم است ( استقراء تام ـ استقراء ناقص )

استقراء تام آن است که افراد مورد نظر محصور و معدود باشند و هر یک جدا جدا مورد بررسی قرار گیرند و سپس حکم کلی صادر می‌شود. استقراء ناقص آن است که اگر موارد جزئی مورد مطالعه محدود و معین نباشد چند مورد را مطالعه کرده و حکم کلی را در همه‌ی موارد صادر می‌کنیم.

ج 4 : تمثیل

ج 5 : استقراء ناقص

ج 6 : استقراء ناقص

ج 7 : الف) تمثیل       ب) استقراء ناقص     ج) تمثیل      د) استقرای ناقص    ه) استقرای ناقص

ج 8 : استدلال عبارت است از ترکیب قانون مند قضایای معلوم برای رسیدن به نتیجه و قضیه‌ی جدید . یا حجت یا استدلال . تصدیقهای معلومی که سبب کشف تصدیق مجهول می‌شود یا کشف قضایای مجهولی به وسیله قضایای معلوم. و اقسام آن عبارتند از : استقراء ـ تمثیل ـ قیاس

ج 9 : الف‌) صحیح است .   ب) غلط است چون استقرای ناقص است نه تام.     ج) صحیح است.

ج 10 : قیاس، استدلالی است از کلی به جزئی، که اگر مقدمات آن صادق باشد، نتیجه‌ی بدست آمده حتماّ صادق است.

به عبارت دیگر، قیاس استدلالی است که در آن ذهن انسان از جزئی به کلی سیر می‌کند. استقراء بر 2 قسم است : استقرای تام ـ استقرای ناقص .

ج 12 : کلی

ج 13 : تمثیل نوعی استدلال است که در آن صرفاٌ به دلیل تشابهی که میان دو موضوع وجود دارد حکم یکی را به دیگری نسبت می‌دهیم .


باسم الله النور     درس نهم منطق « استدلال یعنی ترکیب قانون مند قضایا »

س 1: عالی‌ترین و پیچیده‌ترین عمل ذهن یا توانمندی ارزشمند ذهن انسان چیست؟ ج : حجت یا استدلال

س 2: حجت یا استدلال را تعریف کنید و اقسام آن را ذکر کنید.

ج : تصدیق‌های معلومی که سبب کشف تصدیق مجهول می‌شوند به عبارت دیگر :

استدلال عبارت است از ترکیب قانون‌مند قضایای معلوم برای رسیدن به نتیجه و قضیه‌  ی جدید.

و اقسام استدلال عبارتند از : قیاس ـ استقراء ـ تمثیل

س 3 : تمثیل را از اقسام استدلال تعریف کنید همراه مثال :

ج : پی بردن از یک مورد جزئی به مورد جزئی دیگر بر اساس شباهت است. به عبارت دیگر :

تمثیل، سرایت دادن حکم یک موضوع به موضوع دیگر به دلیل مشابهت آن دو با یکدیگر است.

مثال‌: زمین مانند مریخ است، زمین دارای موجود زنده است. پس مریخ هم دارای موجود زنده است.

مثال 2 : چای و سیگار هر دو دارای نیکوتین هستند سیگار برای بدن مضر است پس چای هم مضر است.

س 4 : تمثیل در چه مواردی کاربرد دارد؟

ج : 1‌ـ در فن آموزش  2‌ـ در خطا به برای اقناع شنوندگان    3 ـ در شعر و فن بلاغت ( ادبیات )

4 ـ در علوم تجربی مانند فیزیک، شیمی و . . .  در القای فرضیه به ذهن عالم     5 ـ در محاوره

س 5 : استقراء را از اقسام استدلال تعریف کنید و اقسام آن را نام ببرید.

ج : استقراء پی بردن از موارد جزئی به قانون کلی است. ( از جزئی به کلی می‌رسد ) به عبارت دیگر :

استقراء استدلالی است که در آن ذهن انسان از جزئی به کلی سیر می‌کند مثلاً انسان در چند مورد جزئی آب را حرارت می‌دهد و می‌بیند که آب در صد درجه می‌جوشد پس از آن نتیجه می‌گیرد که هر آبی در صد درجه می‌جوشد.

استقراء بر 2 قسم است : 1 ـ استقراء تام      2 ـ استقراء ناقص

س 6 : استقراء تام را تعریف کنید همراه مثال :

ج : استقراء تام آن است که افراد مورد نظر محصور و معدود باشند و هر یک جداجدا مورد بررسی قرار گیرند و سپس حکم کلی صادر شود .

مثال : در یک روستا، پزشک تک تک افراد را مورد آزمایش قرار می‌دهد و آن گاه حکم می‌کند که همه‌ی افراد این روستا مبتلا به انگل روده‌اند. به عبارت دیگر :

در استقرای تام همه موارد جزئی آزموده شده و سپس حکم کلی اعلام می‌شود.

س 7 : استقرای ناقص را همراه مثال تعریف کنید.

ج : اگر موارد جزئی مورد مطالعه محدود و معین نباشد چند مورد را مطالعه کرده و حکم کلی را در همه‌ی موارد صادر کنیم که استقرای ناقص نامیده می‌شود.

مثال : وقتی چند نفر از اهالی شهرستانی را که دارای صفت خوب ببینیم و سپس حکم کنیم که همگی اهالی آن شهرستان بدون استثناء خوب هستند. این استقراء کاربرد زیادی در علوم تجربی و حتی ریاضیات دارد. بنابراین استقرای ناقص مبنای اعتماد به علوم تجربی است.

س 8 : قیاس را از اقسام استدلال همراه مثال تعریف کنید.

ج : قیاس، استدلال از کلی به جزئی است. و مرکب است از حداقل دو قضیه به نحوی که با دانستن درستی آن دو قضیه، ضرورتا و بدون هیچ تردیدی قضیه دیگری بنام نتیجه لازم می‌آید. یعنی اگر مقدمات ان صادق باشد نتیجه بدست آمده حتما صادق است.

مثال: اگر سعید دانشجو باشد، پس دیپلم دارد.

سعید دانشجو است. پس سعید دیپلم دارد.

به عبارت دیگر قیاس مجموع قضایایی است که هر گاه آن‌ها را قبول کنیم ناچار باید نتیجه‌ی آن‌ها را نیز قبول کنیم چه در غیر این صورت گرفتار تناقض خواهیم شد.

س 9 : قیاس چند جنبه دارد نام برده و تعریف کنید.

ج :قیاس 2 جنبه دارد‌: یکی صورت و دیگری ماده .

صورت : منظور از صورت قیاس همان قالب‌های منطقی است که شکل و چارچوب استدلال را تشکیل می‌دهد.

به عبارت دیگر : چگونگی ترکیب و رعایت شرایط انتاج و بدست آوردن نتیجه صورت قیاس هستند.

ماده : محتوایی که در قالب و چارچوب استدلال قرار می‌گیرد ماده نام دارد.

به عبارت دیگر : مقدماتی که استدلال قیاسی از آنها تشکیل می شود ماده قیاس گویند.

مثال : هر اناری میوه است. مقدمه 1

هر میوه‌ای ویتامین داراست مقدمه 2

س هر اناری ویتامین دار است. نتیجه


نمونه سؤالات درس هشتم منطق « احکام قضایای حملی » ( صص 56 46 )

س 1 : منظور از احکام قضایا چیست ؟ در این بحث چه تغییراتی در تبدیل یک قضیه به قضیه‌ی دیگر قابل اعمال است ؟

س 2 : پنج مورد از احکام قضایا را نام ببرید و برای هر یک مثالی از خود بیاورید .

س 3 : جاهای خالی را با کلمات مناسب پر کنید . ( صدق ، کذب ، صادق ، کاذب ، ‌کیف ، کمّ ، شخصیه ، سالبه جزئی )

1 ـ عکس مستوی عبارت از این است که جای دو جزء قضیه را عوض کنیم . و . . . . . و صدق را به حال خود بگذاریم .

2 ـ قضیه‌ی . . . . . . عکس مستوی لازم الصدق ندارد .

3 ـ تناقض عبارت است از اختلاف دو قضیه به نحوی که . . . . . . یکی ذاتاً مستلزم . . . . . . . . دیگری باشد و برعکس .

4 ـ برای اینکه دو قضیه با هم متناقض باشند باید در . . . . . و کیف مختلف باشند .

5 ـ برای بدست آوردن نقیض قضیه‌ی . . . . . . تنها اختلاف در کیف کافی است .

6 ـ دو قضیه‌ی متضاد ممکن است هر دو . . . . . . . باشند یا یکی صادق باشد و دیگری کاذب اما . . . . . . بودن هر دو محال است .

س 4 : عکس مستوی ، نقیض و متضاد قضیه‌ی زیر را بنویسید . ( هر گلی زیباست . )

س 5 : عکس مستوی و نقیض قضیه زیر را بنویسید .

الف ـ  هر گلی شاداب است

ب ـ  هر موجودی مخلوق خداست

س 6 : عکس مستوی و متضاد هر یک از قضایای زیر را بنویسید .

الف ـ هر فلزی رسانا است

ب ـ هیچ مثلثی قائم الزاویه نیست .

س 7 : با ذکر مثال عکس مستوی قضایای موجبه جزئیه و سالبه کلی را بدست آورید .

س 8 : نقیض محصورات چهارگانه را را بنویسید .

س 9 : عکس مستوی و عکس نقیض قضایای چهارگانه را بنویسید .

س 10 : برای هر یک از موارد زیر پاسخ مناسب دهید .

الف ) عکس مستوی سالبه کلی . . . . . . . .

ب ) متضاد موجبه کلی . . . . . . . .

ج ) نقیض سالبه جزئی . . . . . . . . .

د ) عکس مستوی سالبه جزئی . . . . . . .

س 11 : بین هر یک از قضایای زیر چه رابطه ای برقرار است .

الف ) موجبه جزئی . . . . . . . . موجبه جزئی .

ب )‌ موجبه کلی . . . . . . . . سالبه کلی .

ج ) موجبه جزئی . . . . . . . . سالبه کلی .

د ) سالبه کلی . . . . . . . . سالبه کلی .

س 12 : جدول زیر را کامل کنید . توجه : موارد خواسته شده را با توجه به اصل قضیه بیان کنید .

اصل قضیه

عکس مستوی

عکس نقیض

تناقض

متضاد

هرپرستوی پرنده است

 

 

 

 

هر ب الف است

 

 

 

 

هر دانایی تواناست

 

 

 

 

بعضی جوان‌ها فعال نیستند

 

 

 

 

هیچ بی‌نیاز از خدا موجود نیست

 

 

 

 

هیچ انسان با ایمانی بی‌تفاوت نیست

 

 

 

 

 

س 13 : جدول زیر را کامل کنید.

اصل قضیه

متضاد

تناقض

تداخل

تداخل تحت تضاد

عکس مستوی

عکس نقیض

موجبه کلی

 

 

 

 

 

 


  • کل صفحات:3  
  • 1
  • 2
  • 3
  •   

همه پیوندها